Sterk zijn voor een ander is zwaar als je zelf leegloopt.

Het werk van een vertrouwenspersoon is geen dag hetzelfde. Soms zit je in een gesprek waarin een nuance het verschil maakt tussen opluchting en weerstand. Soms luister je naar verhalen die zwaar zijn, aangrijpend of ronduit schokkend. En soms rijd je na een dag vol intensieve gesprekken naar huis en vraag je je af: Hoe kan ik blijven helpen als het mijzelf begint te raken? Die vraag is geen teken van zwakte, maar juist van professionaliteit. Als je dan nadenkt over je draagkracht, je flexibiliteit en je vermogen tot herstellen, dan heb je het over je veerkracht. En veerkracht is geen mooie extra eigenschap; het is een voorwaarde om dit werk duurzaam goed te kunnen blijven doen.

Langzaam verlies van energie

Het begint klein: een extra gesprek, ook al zit je vol. ’s Avonds nog die urgente mail. In het weekend een casus niet loslaten. Twijfelen of je genoeg doet. De druk in de organisatie begint toe te nemen. En voor je het weet, loop je langzaam leeg. Opgeteld vreet dit aan je energie. Je luistert minder scherp, je bent sneller emotioneel en je verliest misschien je objectiviteit. Er ontstaat een scheurtje in je fundament.

Veerkracht is geen karaktertrek

“Veerkracht zit in me,” hoor ik soms. Alsof het vaststaat. Maar veerkracht is geen karaktertrek, het is een vaardigheid (Windle, 2011). Je onderhoudt en versterkt het, net als je vakkennis. Niet alleen om zelf overeind te blijven, maar ook in het belang van de melder. Want als wij uitgeblust zijn, merkt het thuisfront dit vaak als eerste – en vervolgens de melder.

Wat ik zie in de praktijk

In intervisiegroepen, collegiaal overleg en gesprekken met andere vertrouwenspersonen valt me op dat de focus verschuift. Waar deze momenten ooit draaiden om casusanalyse en vakinhoudelijke verbetering, gaat het nu vaker over persoonlijke grenzen en over welke ondersteuning je biedt op hulpvragen die eigenlijk niet bij jou als vertrouwenspersoon thuishoren. Het laat zien dat de druk op ons beroep groeit. We worden vaker vanuit verschillende hoeken binnen een casus aangesproken – van “ik voel mij hier niet veilig bij” tot “dat kan jij toch wel met de melder regelen” – waardoor rolvervaging en grensverlegging ontstaan. Dat vergroot het risico op grensoverschrijding binnen onze eigen functie.

De misvatting van “altijd beschikbaar”

Een hardnekkige valkuil is het idee dat een goede vertrouwenspersoon altijd bereikbaar moet zijn. We willen er zijn voor melders, maar altijd ja zeggen is geen teken van betrokkenheid; het is een recept voor uitputting. Professionaliteit zit niet in constante bereikbaarheid, maar in bewust kiezen wanneer en hoe je beschikbaar bent. Dat is geen egoïsme, dat is vakmanschap (Maslach & Leiter, 2016).

De rol van trainen en zelfreflectie

Veerkracht ontwikkel je niet alleen door ervaring, maar ook door te investeren in kennis en vaardigheden die helpen je grenzen te bewaken. Door te trainen kun je leren hoe je signalen van overbelasting bij jezelf herkent, effectief herstelt na intensieve gesprekken en balans bewaart in een veeleisende omgeving. Zelf ben ik vanuit herkenning en behoefte op zoek gegaan naar antwoorden. Door zelfstudie, reflectie en het toepassen van wat ik in de praktijk zag werken, heb ik inzichten verzameld die voor mij het verschil maken. Dit verschil zit vaak in je bewustwording: weten wanneer je gas moet terugnemen voordat het te laat is en je eigen grenzen (weer) terug te vinden.

Waarom we dit gesprek moeten voeren

We besteden veel aandacht aan juridische kaders, gespreksvaardigheden en beleid. Belangrijk, maar over onze eigen veerkracht praten we minder. Misschien omdat het persoonlijk voelt of omdat we bang zijn dat het gezien wordt als zwakte. Het tegendeel is waar: praten over je veerkracht laat zien dat je je rol en verantwoordelijkheden serieus neemt.

Mijn oproep aan collega’s

Zelfzorg is geen luxe. Het is een essentieel onderdeel van ons vak. Als jij als vertrouwenspersoon niet stevig staat, ben je slechts tijdelijk inzetbaar. Stel jezelf dus de vraag: hoe zorg ik dat mijn veerkracht net zo goed verankerd is als mijn kennis van wet- en regelgeving, mijn inzicht in beleid, mijn gespreksvaardigheden en mijn vermogen om professioneel en onafhankelijk te handelen?

Saskia van Lien – Vertrouwensnet.nl

Referenties (APA 7e editie)

Maslach, C., & Leiter, M. P. (2016). Burnout: A multidimensional perspective. In C. L. Cooper & J. C. Quick (Eds.), The handbook of stress and health: A guide to research and practice (pp. 351–357). Wiley-Blackwell.

Windle, G. (2011). What is resilience? A review and concept analysis. Reviews in Clinical Gerontology, 21(2), 152–169. https://doi.org/10.1017/S0959259810000420