In negen jaar tijd hebben patiënten, zorgaanbieders en het OM slechts 105 keer aan de bel getrokken bij de inspectie over seksueel grensoverschrijdend gedrag door medewerkers van ziekenhuizen en klinieken. “Er moet natuurlijk veel meer aan de hand zijn”, reageert Erwin Koenen, voorzitter van de landelijke vereniging voor vertrouwenspersonen (LVV).

Deze berichten schetsen wel een goed beeld van de gemiste signalen, aldus de inspectie. Zo valt op dat een melding niet altijd uit de lucht komt vallen. In bijna één derde van de gevallen is er al iets bekend over eerder seksueel grensoverschrijdend gedrag van de betreffende zorgverlener. Soms waren er zelfs al eerder incidenten gemeld met andere patiënten of medewerkers bij de klachtenfunctionaris of zelfs al bij inspectie of politie.

Slipje aan de kant, bh uit

Zoals een internist, die tijdens het maken van een echo bij twee patiënten het slipje tussen de schaamlippen trok, en hen vroeg hun bh uit te trekken. Ook drie arts-assistenten gaven aan dat deze internist tijdens een les met de echo bij deze artsen-in-opleiding het ondergoed opzij schoof en hun schaamstreek aanraakte. De regionale tuchtrechter achtte dit jaar de klachten gegrond.

De slachtoffers in ziekenhuizen zijn meestal vrouwen (82 procent) en vaak jonger dan 29 jaar. De meeste meldingen gaan over fysiek seksueel grensoverschrijdend gedrag. Een deel daarvan is heel ernstig; aanranding of verkrachting. Maar patiënten hebben vooral te maken met onnodige aanrakingen. Een kleiner deel kreeg ten onrechte in- of uitwendige onderzoeken. Een vijfde van de klachten ging over seksueel getinte opmerkingen of berichten.

Meestal zijn de daders specialisten binnen de interne geneeskunde, plastische chirurgie, urologie en gynaecologie. Zo stond in juni dit jaar een plastisch chirurg voor de tuchtrechter. Hij maakte masturberende bewegingen en kreunende geluiden tijdens een videoconsult met een patiënt die een ooglidcorrectie had ondergaan. De chirurg is voor één jaar geschorst.

In 93 procent van de gevallen gaat de klacht over mannelijke zorgverleners, meestal in de leeftijd tussen de 50–59 jaar. Als er meldingen binnenkomen over vrouwelijk ziekenhuispersoneel, gaat het bijna altijd over een relatie met een patiënt, niet over ongewenste aanraking of onderzoek. Ook een relatie valt volgens de wet onder ‘geweld in de zorgrelatie’.

Ontslaan of overplaatsen

Wat doen ziekenhuizen als een klacht binnenkomt? Dat verschilt nogal, meldt IGJ. Soms volgt er een onafhankelijk onderzoek, en wordt de medewerker geschorst, ontslagen of overgeplaatst naar een andere afdeling. Ongeveer de helft van de ziekenhuizen komt met preventieve maatregelen, zoals betere voorlichting en trainingen. Maar de andere helft dus niet, en dat baart de inspectie zorgen. ‘Het is belangrijk om het bewustzijn in ziekenhuizen te vergroten. Bespreek wat professioneel gedrag is, en wat ‘grijze’ gebieden zijn.’

De inspectie adviseert ziekenhuizen om patiënten beter te informeren over hun rechten. Zorg dat zij de weg weten naar vertrouwenspersonen en meldpunten. Daar sluit LVV-voorzitter Koenen zich van harte bij aan. “De vertrouwenspersonen bij ziekenhuizen zijn nu nog lastig te vinden. Zet hun contactgegevens prominent op de website. Het is belangrijk om te weten waar de problemen zitten; op welke afdeling, bij welke behandelingen. Dan kan je er echt wat aan doen. Zonder meldingen is het varen in de mist.”

Bron: Ingrid Weel, journalist Trouw