Veel werknemers krijgen te maken met gedachten aan zelfdoding: per maand overlijden er 42 mensen in Nederland die in dienst zijn bij een werkgever. Naar schatting hebben jaarlijks zo’n 485.000 mensen suïcidale gedachten. Suïcidaliteit vormt een onzichtbaar risico op de werkvloer. Een risico waar we iets aan kunnen doen, vertellen verschillende professionals.

Heb oog voor de signalen bij een collega

“Op de werkvloer worden signalen niet altijd herkend. We spreken regelmatig werkgevers die aangeven dat suïcidale gedachten bij medewerkers niet voorkomen. We weten echter dat de kans reëel is dat een collega hiermee te maken krijgt.” vertelt Jeroen van den Born, projectleider bij 113 Zelfmoordpreventie. “Als werkgever, maar ook als collega en vertrouwenspersoon kun je hier echt iets in betekenen. Dat begint vaak al bij het herkennen van signalen.

Factoren als werkdruk of het meemaken van grensoverschrijdend gedrag, maar ook privé-factoren als het overlijden van een dierbare of het hebben van schulden kunnen een rol spelen bij het ontstaan van gedachten aan zelfdoding. “In de praktijk kun je daarnaast terugzien dat medewerkers zich anders gedragen, vermoeid ogen of zich terugtrekken. Of dat ze bijvoorbeeld uitspraken doen als “Van mij hoeft het zo niet meer”. Het is belangrijk dat deze signalen serieus genomen worden.”

Uit onderzoek blijkt dat er bovendien verschillende risicogroepen zijn waarvan bekend is dat zij vaker te maken krijgen met gedachten aan zelfdoding. Denk bijvoorbeeld aan mannen van middelbare leeftijd (40-70 jaar), jongeren onder de 30 jaar en mensen met schulden. Ook in sommige sectoren is het risico op zelfdoding hoger. Het gaat dan om sectoren waar veel mannen werkzaam zijn, zoals de industrie, bouw en vervoer- en transportsector. Ook vrouwen in deze sectoren hebben een hoger risico op zelfdoding dan vrouwen in andere sectoren.

Durf te vragen hoe het met een collega gaat

Onderzoek laat zien dat praten helpt. Een gesprek kan enorm opluchten en het kan mensen het gevoel geven ze het niet allemaal alleen hoeven te dragen. “Luisteren en er zijn voor elkaar is heel belangrijk,” zegt Ying Chan, senior-adviseur van het Interdepartementaal Netwerk Vertrouwenspersonen bij Het Rijk. “Wees ook alert op kleine signalen: trekt iemand zich bijvoorbeeld meer terug of mis je diegene vaak tijdens de gezamenlijke lunch? Als collega kun je het gesprek openen en vragen hoe het écht met iemand gaat. Veiligheid is essentieel. Eerst moet iemand zich gehoord en gezien voelen. Dan pas komt er ruimte om verder te kijken.”vertelt Ying.

Bouw voort op het vertrouwen

Als vertrouwenspersoon heb je een brede rol. Je bent beschikbaar voor een gesprek, kunt écht naar iemand luisteren en hoeft het niet altijd meteen op te lossen. Het vertrouwen wat je krijgt van een medewerker, geeft ook ruimte om het gesprek te kunnen voeren over signalen die je ziet die met suïcidaliteit te maken hebben.

Ying vertelt hoe dat voor haar is: “De vertrouwenspersoon als een laagdrempelig en vertrouwelijk punt binnen of buiten de organisatie kan juist heel belangrijk zijn in suïcidepreventie. Vaak ben ik de eerste persoon met wie de medewerkers over hun gedachten aan zelfdoding durven te praten. Ze voelen zich minder eenzaam en kwetsbaar omdat ze zich gehoord voelen. Voor de vertrouwenspersoon zelf kunnen deze gesprekken ook impact maken. Het is belangrijk dat ze ook goed voor hun eigen welzijn en veiligheid zorgen.”

Begrip voor hun gedachten en gevoelens, zonder oordeel: dat staat voorop, stelt Ying. Het stellen van de vraag kan daarin echt het verschil maken: “Afgelopen jaren heb ik meerdere mensen waarbij ik signalen herkende de directe vraag gesteld: ‘denk je soms aan de dood?’. Dan ontstaat er ruimte om hun problemen in een breder perspectief te plaatsen en zelfdoding niet meer als enige oplossing zien. Zo kunnen we samen andere (oplossings)wegen verkennen. Daar doe ik het graag voor. “

Samen kunnen we levens redden

“Een veilige werkcultuur is de basis,” geeft Jeroen aan. “Als een organisatie een open cultuur heeft waarin mentale problemen bespreekbaar zijn, zoeken mensen eerder hulp. Ook bij gedachten aan zelfdoding. Heb oog voor je medewerkers en collega’s, zorg voor een veilige werkomgeving en zet in op het verbeteren van hun mentaal en fysiek welzijn. Merk je dat er signalen zijn die kunnen wijzen op suïcidaliteit, maak het dan bespreekbaar en wijs iemand op de juiste hulp”.

Om professionals in de werkomgeving en werkgevers te ondersteunen, biedt 113 verschillende hulpmiddelen. Denk hierbij aan een stappenplan voor beleid, diverse gesprekskaarten en handreikingen én de mogelijkheid om een training te volgen bij de 113 Academy. “Naast onze hulplijn (bel 113 of chat via 113.nl) voor mensen die aan zelfdoding denken, hebben we ook een overleg- en advieslijn. Die is speciaal voor professionals die zich zorgen maken om een collega of cliënt/patiënt” vult Jeroen aan.

Kijk voor meer informatie over suïcidepreventie in organisaties op: 113.nl/werkgevers